Novi Sad je kulturni centar Vojvodine i jedan od najznačajnijih kulturnih centara Republike Srbije. Još u vreme osmanske uprave Balkanom i Panonskom nizijom (16—17. vek), okolina Novog Sada je predstavljala značajno kulturno središte srpskog naroda. Tu se na bačkoj strani Dunava nalazio manastir Kovilj, dok su se na sremskoj strani nalazili fruškogorski manastiri i grad Sremski Karlovci, koji je polovinom 16. veka bio najveći srpski grad u Osmanskom carstvu.
Tokom habzburške uprave u 18. i 19. veku, Novi Sad je bio centar srpske kulture, politike i društvenog života, zbog čega je dobio nadimak „Srpska Atina”. Srpsko narodno pozorište, osnovano je u Novom Sadu 1861. godine, dok je sedište Matice srpske, značajne kulturno—naučne ustanove srpskog naroda, preseljeno iz Pešte u Novi Sad 1864. godine. U 19. i početkom 20. veka, veliki broj srpskih književnika, pesnika i pravnika živeo je ili radio u Novom Sadu, a među njima su bili Đuro Daničić, Đura Jakšić, Jovan Jovanović Zmaj, Svetozar Miletić, Laza Kostić, Đorđe Natošević, Kosta Trifković, Vuk Stefanović Karadžić itd.
Danas je Novi Sad drugi po značaju kulturni centar Srbije (posle Beograda). Od 2000. godine se u gradu održava muzički festival Egzit (EXIT), najveći letnji muzički festival u Srbiji i regionu. U Novom Sadu se održava i jedini festival alternativnog i novog pozorišta u Srbiji — INFANT, zatim Zmajeve dečje igre — najpoznatiji festival dečje književnosti, Sterijino pozorje, Novosadski džez festival, Dani Brazila, Međunarodni novosadski književni festival i mnogi drugi.[80]
Novi Sad je bio 2019. godine Omladinska prestonica Evrope (engl. European Youth Capital) prilikom čega su se kroz razne kreativne projekte motivisali mladi da preuzmu društvenu odgovornost, učestvuju u donošenju odluka i budu pokretači promena u svom okruženju. Ovakva inicijativa se pokreće kako bi se putem omladinske saradnje kroz kreativnost i inovativnost ojačale veze između evropskog, nacionalnog i lokalnog nivoa. Takođe je 2022. bio Evropska prestonica kulture. Oktobra 2023. Novi Sad je izabran na Uneskovu listu kreativnih gradova.
